Tiến sĩ Jane Monckton Smith (Anh) nêu 8 dấu hiệu về mối quan hệ nguy hiểm với người tình, sau khi nghiên cứu gần 400 vụ án mạng.

Thi thể của Alice Ruggles (24 tuổi, Anh) được tìm thấy tại nhà riêng vào tháng 10/2016 trong tình trạng bị cứa cổ. Cô từng trình báo bị bạn trai bám đuôi nhiều lần nhưng cảnh sát không giải quyết dứt điểm. 

Cuộc điều tra sau đó kết luận cảnh sát địa phương đã không có hành động đúng đắn để xử lý hành vi ghen tuông và ám ảnh của kẻ giết người. Cái chết của Alice Ruggles có thể được phòng tránh nếu cảnh sát nhìn ra các dấu hiệu cảnh báo trước đó.

Để ngăn chặn câu chuyện thương tâm như của Alice Ruggles, chuyên gia tội phạm học, tiến sĩ Jane Monckton Smith (Anh) đã nghiên cứu 372 vụ giết bạn đời tại Anh và tìm ra quy luật 8 giai đoạn mà kẻ có ý định giết bạn đời trong mối quan hệ tình cảm (có thể bao gồm vợ, bạn gái, hoặc người đồng tính) sẽ tuân theo.

Bước 1, giai đoạn tiền quan hệ. Nạn nhân trước khi bắt đầu quan hệ thường được cho biết hung thủ có tiền sử ngược đãi hoặc bám đuôi người yêu cũ trước đó. Tuy nhiên, họ không tin tưởng thông tin này. Ví dụ, nạn nhân có thể cho rằng người yêu cũ của bạn trai hiện tại muốn phá hoại quan hệ giữa hai người nên không tin lời tố bị bạo hành.

Giai đoạn 2, tình cảm giữa hai bên nhanh chóng phát triển thành mối quan hệ nghiêm túc. Ví dụ, hung thủ tìm cách chuyển tới sống với nạn nhân ngay khi hai bên đồng ý yêu. 

Ban đầu, hung thủ tỏ ra rất quan tâm tới nạn nhân, sau đó chuyển sang sở hữu và kiểm soát. Ngôn ngữ kẻ này dùng thường thể hiện sự sở hữu như “em là của anh” hoặc “chúng ta sẽ bên nhau mãi mãi”. Hung thủ cũng thường chiếm trọn thời gian của nạn nhân, khiến họ ít gặp bạn bè và người thân.

Trong giai đoạn 3, hung thủ bắt đầu cưỡng ép kiểm soát hoàn toàn nạn nhân một khi mối quan hệ giữa hai bên chính thức. Nạn nhân bị buộc phải luôn thể hiện sự tận tụy và trung thành với mối quan hệ. Ví dụ, họ phải tuân theo thời gian biểu cố định trong ngày và không được sai khác đi. Việc sai lệch sẽ bị hung thủ coi là thách thức và đi kèm hậu quả. Hung thủ không phải lúc nào cũng có hành vi bạo lực, nhưng luôn tồn tại khả năng này.

Giai đoạn 4, sự kiểm soát của hung thủ với nạn nhân bị đe dọa. Ví dụ, nạn nhân dứt khoát chấm dứt quan hệ, hoặc hung thủ gặp khó khăn về tài chính và việc làm nên có cảm giác yếu thế.

Giai đoạn 5, hung thủ tăng cường mức độ và tần suất ngược đãi, kiểm soát, hoặc bám đuôi với mục đích cố thiết lập lại địa vị của mình và sự kiểm soát đối với nạn nhân. Các hành vi điển hình bao gồm cầu xin, khóc lóc, bạo lực hoặc đe dọa dùng bạo lực, bám đuôi, hoặc đe dọa tự sát để nạn nhân quay lại.

Trong những vụ án được nghiên cứu, đa số hung thủ đều có biểu hiện bám đuôi, giám sát và theo dõi nạn nhân. Một số trường hợp, hung thủ kể cho bạn bè nhưng những người này không báo cảnh sát hoặc nạn nhân.

Tiến sĩ Jane Monckton Smithcho rằng việc kể với bạn bè cho thấy hung thủ tin rằng hành động của mình là chính đáng và muốn được ủng hộ.

Giai đoạn 6, hung thủ thay đổi cách suy nghĩ, không còn muốn níu kéo mà muốn bỏ lại mối quan hệ sau lưng bằng cách trả thù hoặc giết người.

Trong giai đoạn 7, hung thủ lên kế hoạch thực hiện vụ giết người như mua vũ khí hoặc tìm kiếm cơ hội nạn nhân ở một mình.

Cuối cùng, hung thủ thực hiện vụ giết người trong bước 8.

Theo nghiên cứu của tiến sĩ Jane Monckton Smith, trường hợp duy nhất hung thủ không tuân theo mô hình 8 giai đoạn là khi kẻ này không có giai đoạn 1 vì chưa từng có mối quan hệ tình cảm trước đó.

Tiến sĩ Jane Monckton Smith cho rằng từ trước tới nay, nhà chức Anh thường giải thích các vụ giết bạn đời bằng lý do “phạm tội trong trạng thái bị kích động nhất thời” nhưng điều này là sai lầm. Những vụ giết bạn đời trong nghiên cứu cho thấy có sự lên kế hoạch, suy tính, và cưỡng ép kiểm soát từ phía hung thủ.

Tiến sĩ đã dạy mô hình 8 giai đoạn trên tới nhiều luật sư, chuyên gia tâm lý học, và lực lượng cảnh sát khắp nước Anh. Với mô hình này, bà hy vọng rằng cảnh sát có thể sát sao với một số cá nhân tiềm ẩn rủi ro gây án cao, còn nạn nhân có thể dễ dàng trao đổi với nhà chức trách xem mình đang ở giai đoạn nào.

Quốc Đạt (theo BBC)